لطفا در صورت استفاده ارجاع دهید.
فاطمه پورمعصوم
از نظر واژه شناسی فرهنگ مرکب از دو جزء است. جزء اول آن «فر» که به معنای بالا، پیش و جلو است و جزء دوم آن «هنگ» یا «هنج» به معنای قصد کردن ، کشیدن و آوردن است .از فرهنگ به معنای پرورش دادن ،تربیت کردن ،هنر ، علم فنون وعلوم یاد می شود. فرهنگ سازمانی مانند چسبی است که اعضای سازمان را به هم وصل می کند. فرهنگ سازمانی موضوعی است که دررفتار سازمانی و مدیریت مطرح است که امروزه به عنوان یکی از موثرترین عوامل پیشرفت و توسعه کشور ها شناخته شده است.فرهنگ سازمانی همان چیزی است که به عنوان پدیده درست به اعضای تازه وارد آموزش داده می شود . همان بخش نا نوشته و محسوس سازمان است. شکل گیری فرهنگ سازمانی به دلایل وجودی سازمان بستگی دارد. بنیانگذاران و مدیران ارشد سهم بسزایی در این شکل گیری دارند اصول ، اعتقادات ، ارزشها و رفتار بنیانگذاران مشخص کننده انتظارات حال و آینده سازمان بوده که این اعتقادات نیز توسط سایر مدیران به مجموعه انتقال پیدا می کند.
فرهنگ از سه لایه مفروضات اساسی ، ارزشهای سازمانی و مظاهر و مصنوعات سازمانی تشکیل شده است که تحت الشعاع چهار پارادایم زیر قرار می گیرد :
پارادایم عوامل رهبری : بعد معنایی ، فرهنگ ماموریت ، جهت گیری راهبردی ، اهداف و مقاصد ، چشم انداز
پارادایم سیستم باز : بعد زمینه ای ، فرهنگ انطباق پذیری ، مدیریت تغییر و تحول ، روابط محیطی ، یادگیری سازمانی
پارادایم عقلایی : بعد ساختاری ، فرهنگ بوروکراتیک ، رسمیت ، تمرکز ، روابط سازمانی ، نظارت و کنترل
پارادایم روابط انسانی : بعد محتوایی ، فرهنگ انسان گرایی ، رهبری ، روابط انسانی ، رضایتمندی ،توسعه انسانی
فرنچ معتقد است که« یک سازمان مانند یک کوه یخ می ماند که قسمت عمده آن نا مرئی است ، در این تغییر ، آنچه زیر آب قرار دارد ، فرهنگ سازمانی است .»
هم چنین فرهنگ سازمانی می تواند نقش بسزایی در ترویج و یا مانع تراشی بر سر مشارکت داشته باشد که انواع آن بدین صورت می باشد:
1.فرهنگ انسانی : حمایتی (هم فکر در خلق اید هها )
2. فرهنگ تعلق (سهیم شدن در افکار و احساسات)
3.فرهنگ موافقت ( اطمینان از پذیرفته شدن توسط دیگران)
4.فرهنگ قراردادی (تطابق با رویه ها و خط مش هاو جو سازمانی)
5.فرهنگ وابستگی (جلب رضایت صاحبان قدرت)
6.فرهنگ اجتناب (استفاده نکردن از فرصت ها)
7. فرهنگ مخالفت (سر سخت بودن در مقابل اثر پذیری)
8. فرهنگ قدرت ( بنا کردن پایگاه قدرت)
9. فرهنگ رقابتی ( تبدیل شغل به یک میدان مقایسه)
10. فرهنگ شایستگی (کارایی)
11.فرهنگ توفیق ( دنبال کردن استاندارد های عالی
12. فرهنگ خود یابی: سازمانهایی که به خلاقیت ، کیفیت ، کمیت و درست انجام دادن کارها و رشد فردی توجه دارند
نقش های فرهنگ سازمانی :
- تعیین کننده مرز سازمانی
- ایجاد حس هویت به پیکره سازمان
- مسبب ثبات و پایداری سیستم اجتماعی
- تعهد به منافع غیر شخصی
انواع فرهنگ سازمانی در مطبوعات را نیز بر اساس فرهنگ های زیر می توان مورد مطالعه قرار داد:
- فرهنگ سازمانی ارشدیت
- فرهنگ سازمانی علمی
- .فرهنگ سازمانی و ریسک پذیری
- فرهنگ سازمانی مستبدانه و نظامی
در واقع بر اساس دیدگاه ادگار شاین ، یکی از عومل صعود ونزول فرهنگ سازمانی ، میزان حمایت مدیران از کارکنان است.
از عوامل موثری که در ایجاد فرهنگ مناسب سازمانی تاثیر گذارند عبارتند از:
- سن سازمان
- تاریخ
- اولویت های مدیران عالی
- محل جغرافیایی آن
- بازار های آن
نکته مهم دیگراین است که باید فرهنگ سازمانی به عنوان نقاط قوت و ضعف سازمان مورد بررسی قرار می گیرد ودر مدیریت استراتژیک لحاظ می شود. فرهنگ قوی سازمانی می تواند فاکتور مهمی در کسب مزیت رقابتی باشد. اگر فرهنگ سازمانی فراهم کننده و تسریع کننده مزیت رقابتی باشد می تواند یک قلم دارائئ در ترازنامه شرکت ثبت شود و اگر فرهنگ رفتارهای مناسب را برای انجام موفقیت آمیز رقابت تامیین نکند یک قلم بدهی به حساب می آید. بنابراین هماهنگی و هم پوشانی در فرآیند مدیریت فرهنگ سازمانی و مدیریت استراتژیک ضروری است وبه دلیل ماهیت خاص فرهنگ سازمانی و استراتژی ، هم راستایی بین این دو مقوله لازم است .
فرآیند تغییر در فرهنگ سازمانی هم دارای فرایند زیر است:
- ارزیابی و حفظ فرهنگ سازمانی
- تحلیل و شناخت وضع موجود سازمانی
- تحلیل و شناخت وضع مطلوب فرهنگ سازمانی
- تغییر مناسب فرهنگ سازمانی
عواملی هم که بر تغییر تاثیر گذار هستند شامل ساختار ، محیط ، تکنولوژی ، اندازه و اهداف و استراتژی است.
شیوه پیدایش و شکل گیری فرهنگ سازمانی در مطبوعات نیزاز موارد زیر تشکیل شده است:
- تعصبات و اصول مورد قبول بنیانگذاران روزنامه
- آنچه اعضای سازمان مطبوعاتی در بدو استخدام می آموزند.
- آنچه بعدا خواهند آموخت،
شیوه تغییر فرهنگ سازمانی در مطبوعات نیز از بحران شدید ، تغییر در رهبری ، سازمان های کوچک و نوپا و فرهنگ های ضعیف متاثر است. همچنین فرهنگ در ابعادی همچون قدرت ،نفوذ ، جهت و به طور مشخص محتوا تغییر می کند.
و در نهایت فرهنگ ویژه در سازمانهای رسانه ای را می توان چنین عنوان کرد :
سازمانهای رسانه ای ، سازمانهایی هستند که درمحیط پر تحرک قرار دارند و دارای مصرف کنندگان با توقعات متغیر و تکنولوژی بر هستند ( خلاقیت و سازگاری ) که این مدیر باید توان کنترل تغییر فرهنگی را داشته باشد. بنابراین فرهنگ سازمانی مزبور که برای محیط های رقابتی و چالشی مناسب است تاکید بر رخدادها و متغیرهای محیط خارجی دارد و از طرفی تغییر و تحول را نیزدر دستور کار خود قرار می دهد که مبتنی بر رویکرد سیستم باز می باشد.
1.فرج پور ، مزید ؛ نقش فرهنگ سازمانی و مدیریت عالی درتحقق مدیریت مشارکتی ؛ مدیریت: 28.1378
2.اسماعیلی ، مجید ؛ ویژگی ها و مشخصات فرهنگ سازمانی ؛ جهان اقتصاد :1388
3.حسین نژاد ، حمید ؛ نقش فرهنگ سازمانی در تدوین برنامه های راهبردی سازمان:
توسعه مدیریت ، شماره 36، 37
4.گرانمایه پور، علی؛نقش فرهنگ سازمانی در مدیریت رسانه(مطبوعات) ؛رسانه ،73
5.گورمن ،لیام ؛ مفاهیم فرهنگ سازمانی:چرا فرهنگ سازمانی برای مدیران اهمیت دارد؟؛ترجمه صدر اله البرزی؛ تعاون ، 96.
6. فرهی بوزجانی،برزو و جلال الدین زارع اشکذری ؛ معرفی چهارچوبی مفهومی برای اندازه گیری فرهنگ سازمانی ؛ مجله علوم انسانی دانشگاه امام حسین (ع) ، 1 -22.
7. سی فیزی، دیانا ؛ مدیریت اقتضایی متناسب با فرهنگ سازمانی ؛ ترجمه ناصر میر سپاسی ؛ تهران: میر ، 1384.
8.شریف زاده ،فتاح و مهدی کاظمی ؛مدیریت و فرهنگ سازمانی ؛تهران:نشر قومس ،1377.
